BEBEĞİME NEDEN YENİDOĞAN İŞİTME TARAMASI YAPTIRMALIYIM?

Normal konuşma gelişiminin ilk şartı normal işitmektir. Bir çocuk için işitmek ve konuşmayı öğrenmek, iletişim kurabilmesi ve oyun oynayarak yeteneklerini geliştirmesi açısından temel gereksinimlerdir. Çocuklar doğar doğmaz duymaya ve dinlemeye başlar. Konuşmayı öğrenirken, çevrelerinde duydukları sesleri taklit ederler.

Araştırmalara göre her 1000 sağlıklı yenidoğandan 2 ila 3’ü işitme kayıplı doğmaktadır.

İşitme kayıpları çocuğun bilişsel, ruhsal, sosyal ve fiziksel gelişimini olumsuz etkiler. İşitme kaybının erken teşhisi konuşma gelişimi, yaşam kalitesi ve akademik başarı açısından kritiktir. Erken teşhis, uygun işitme cihazı kullanımı ve işitsel-sözel eğitim ile işitme kayıplı çocuklar normal veya normale yakın konuşma ve lisan gelişimi sağlayabilirler.

Bu nedenle her yenidoğan bebeğe ilk bir ay içinde, tercihen hastaneden taburcu olmadan önce, işitme tarama testi yapılarak işitmesinin ve işitme kaybı açısından risk altında olup olmadığının belirlenmesi önerilmektedir.

Bebek doğal uykusundayken dış kulak yoluna yerleştirilen küçük bir probe ile iç kulağa özel bir ses gönderilir ve iç kulaktaki dış saç hücrelerinin sese tepkisi ölçülür. Bu işlem bebeğe hiçbir zarar vermez ve canını acıtmaz. Birkaç dakika süren basit bir ölçümdür. İşitme objektif olarak değerlendirilir, bebeğin hiçbir katılımı gerekmez. Doğumdan sonra 48 saatini doldurmuş her bebeğe işitme testi yapılabilir.

İlk testte bebeğin testi geçememesi sıkça rastlanan bir durumdur. Bebeklerin birinci testte kalma nedenleri arasında orta kulakta sıvı bulunması veya dış kulak yolunun dar olması sayılabilir. Bebek ilk testten geçemez ise, iki hafta sonra tarama testi tekrarlanır. Yine geçemez ise, iki hafta sonra bir kez daha tekrarlanır.

Bebek tarama testinden üç kez kalırsa, ileri bir odyolojik tetkik olan ABR (Auditory Brainstem Response, İşitsel Beyinsapı Davranımı) ile ayrıntılı işitme değerlendirmesi yapılır.

İşitsel Beyinsapı Davranımı (ABR/BERA) testi objektif, yani bebeğin katılımını gerektirmeyen ve odyolojik tanıda yaygın olarak kullanılan en geçerli elektrofizyolojik yöntemdir. Yenidoğan bebeklere genellikle doğal uykusunda yapılabilir. Doğal uykusunda yapılamayan bebeklere ve daha büyük çocuklara sedasyon altında yapılır. ABR işlemi bebeğe hiçbir zarar vermez ve canını acıtmaz. Bebeğin alnına ve kulak arkalarına yerleştirilen ufak elektrodlar ve kulaklara takılan kulaklık ile özel bir sesli uyaran gönderilir ve işitme sinirinin uyarana cevabı kaydedilerek işitme eşikleri saptanır.

Sağlıklı ve işitme kaybı açısından risk faktörü bulunmayan bebekler tarama testinden üç kez kalırsa ABR testi uygulanır. Yenidoğan yoğun bakım ünitesinde kalmış olan veya işitme kaybı açısından diğer risk faktörleri taşıyan bebekler ise tarama testine ek olarak mutlaka ABR ile de değerlendirilmelidir.

• Ailede kalıtsal, çocuklukta başlayan işitme kaybı hikayesi
• 34. haftadan erken doğan bebekler
• 1500 gramdan daha düşük doğum kilosu olan bebekler
• Annenin hamileliği sırasında geçirilen kızamık, kızamıkçık, frengi, CMV, toksoplazma gibi enfeksiyonlar
• Bebeğin yüz ve kafasında, kulak kepçesi ve kulak kanalında gelişimsel anormallikler
• Kandaki sarılık değerlerinin kan değişimi gerektirecek kadar yükselmesi
• 5 günden fazla akciğer solunum makinesine bağlı kalınması
• Bir sendromu düşündürecek diğer bulgularla birlikte işitme kaybı
• Tip 2 nörofibromatozis ve nörodejeneratif rahatsızlıklar
• Yarık damak, yarık dudak deformiteleri

Bebekler yenidoğan döneminde işitme testini geçseler bile, özellikle risk faktörü olanlarda, ileriki dönemde işitme kaybı gelişebilir. Bu nedenle anne babaların çocuklarının işitme ve konuşma gelişimini yakından takip etmeleri ve eğer endişeleri varsa doktora başvurmaları faydalıdır.

Belirli yaş aralıklarında işitme ve konuşma gelişimi açısından çocuğunuzdan beklemeniz gereken davranışlar:

Duyma ve Anlama	Konuşma
0-3 Aylık Ani bir ses duyduğunda sıçrar mı? Onunla konuştuğunuzda susar veya güler mi? Sesinizi tanır ve ağlıyorsa susar mı? Emzirilirken ses duyduğunda emme davranışını arttırır veya azaltır mı?	0-3 Aylık Memnuniyetini ifade eden ‘agu-gugu’ benzeri sesler çıkarır mı ? Farklı ihtiyaçlarını anlatmak için farklı şekillerde ağlar mı? Sizi gördüğünde güler mi?
4-6 Aylık Gözlerini sesin geldiği yöne doğru çevirir mi? Sesinizin değişen tonuna cevap verir mi? Ses çıkaran oyuncakları fark eder mi? Müzik dikkatini çeker mi?	4-6 Aylık Konuşmaya daha çok benzeyen ve için de ‘p, b, m’ seslerini barındıran ‘babıldama’ sesleri çıkarır mı? Memnuniyetini ve şikayetini belirtmek için ses çıkarır mı? Tek başına bırakıldığında veya sizinle oynarken kıkırdama benzeri sesler çıkarır mı?
7 Aylık-1 Yaş ‘Ce-e’ tarzı oyunlardan ve tekerlemelerden hoşlanır mı? Sesin geldiği yöne dönüp bakar mı? Kendisiyle konuşulduğunda dinler mi? ‘Bardak, ayakkabı, süt’ gibi basit nesnelerin isimlerini tanır mı? “Buraya gel.” “Biraz daha ister misin?” gibi basit isteklerinize cevap vermeye başladı mı?	7 Aylık-1 Yaş Babıldaması uzun ve kısa grup seslerden oluşmaya başladı mı? Dikkat çekmek ve dikkati üzerinde tutmak için konuşmayı veya ağlama dışında bazı sesleri kullanmaya başladı mı? Farklı konuşma seslerini taklit eder mi? Çok net olmamakla beraber 1 veya 2 kelimesi var mı? (‘bay-bay’, ‘baba’, ‘mama’ gibi).
1-2 Yaş Sorulduğunda vücudunun bazı parçalarını doğru olarak gösterir mi? “Topu yuvarla”, “Bebeği öp,” “Ayakkabın nerede? ” gibi basit emirleri yerine getirir, basit soruları anlar mı? Basit hikayeleri, şarkıları ve tekerlemeleri dinler mi? Bir kitaptan ne olduğunu sorarak resimler gösterdiğinizde bazı nesneleri doğru olarak işaret eder mi?	1-2 Yaş Her ay daha fazla yeni kelime söyler mi? (Örneğin; 18 aylık olduğunda yaklaşık 5-20 kelimesi var mı?) 1-2 kelimelik bazı sorular kullanır mı? (“Kedi nerede?” “Baba gitti?” “Bu ne?” gibi). 2 kelimeyi yan yana kullanır mı? (“anne kitap,” “mama yok,” “daha su” gibi). Kelimelerin başında birçok farklı sessiz harf kullanır mı?
2-3 Yaş “Git-dur,” “içinde-üstünde,” “büyük-küçük,” “yukarı-aşağı” gibi anlamlardaki farklılığı anlayabilir mi? İki bölümden oluşan bir isteği yerine getirebilir mi? (“Kitabını al ve masanın üstüne koy.” gibi).	2-3 Yaş Hemen hemen herşeyin adını söyleyebilir mi? Konuşmak ve birşey istemek için 2-3 kelimeli cümleler kullanır mı? Konuşması genellikle onu yakından tanıyanlar tarafından daha mı iyi anlaşılır? Birşey istediğinde ismiyle söyler mi?
3-4 Yaş Başka odadan seslendiğinizde sizi duyar mı? Televizyonun ya da radyonun sesini aile bireylerinin diğerleriyle aynı yükseklikte mi dinler? Yoksa sesini daha fazla açma ihtiyacı duyar mı? “Kim?,” “Neden?,” “Nerede?,” “Nasıl?” gibi basit soruları anlar mı?	3-4 Yaş Ana okulunda veya bir arkadaşının evinde başına gelen birşeyi anlatabilir mi? Aile fertleri dışındakiler de konuşmasını anlayabilir mi? 4 veya daha fazla kelimeden oluşan cümleleri sıklıkla kullanır mı? Heceleri veya kelimeleri tekrarlamadan kolaylıkla konuşabilir mi?
4-5 Yaş Kısa hikayeler dikkatini çeker ve o hikayeyle ilgili basit soruları cevaplayabilir mi? Evde veya okulda söylenen şeylerin çoğunu anlar mı? Yoksa anlamakta güçlük çeker mi?	4-5 Yaş Çıkardığı sesler diğer yaşıtlarının ki kadar net mi? Detay veren cümleler kurabilir mi? (Örneğin; “Kitaplarımı okumayı severim.” gibi.) Hikaye anlatırken konuya bağlı kalabilir mi? Diğer çocuk ve yetişkinlerle kolaylıkla iletişim kurabilir mi? Birkaç ses (örneğin; l, s, r, v, z, k,ş) dışındaki bütün sesleri doğru bir şekilde söyler mi? Aile fertlerinin diğerleriyle aynı dil kurallarını (grameri)kullanır mı?

Odyolog Dr. Özlem Gedik Soyuyüce | Odyolog Dr. Zeynep Gence Gümüş